जिनेन्द्र वाणी

दशलक्षण धर्म पूजा

पं. द्यानतराय · पर्व पूजा

साइट में पूजा खोलें

स्थापना

अडिल्ल छन्द

उत्तमछिमा मारदव आरजव भाव हैं,सत्य शौच संयम तप त्याग उपाव हैं ।आकिंचन ब्रह्मचर्य धरम दश सार हैं,चहुँगति दुःख तें काढ़ि मुकति करतार हैं ॥

आह्वाननॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्म! अत्र अवतर अवतर संवौषट्! (आह्वाननम्)

स्थापनॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्म!अत्र तिष्ठ तिष्ठ ठः ठः! (स्थापनम्)

सन्निधिकरणॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्म! अत्र मम सत्रिहितो भव भव वषट्! (सत्रिधिकरणम्)

अष्टक

सोरठा छन्द

हेमाचल की धार, मुनि-चित सम शीतल सुरभि ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

जलॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमा-मार्दव-आर्जव-सत्य-शौच-संयम-तप-त्याग- आकिञ्चन्य-ब्रह्मचर्येति दशलक्षणधर्माय जन्म-जरा-मृत्यु-विनाशनाय जलं निर्वपामीति स्वाहा ।

चंदन-केशर गार, होय सुवास दशों दिशा ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

चंदनॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्माय भवताप-विनाशनाय चंदनं निर्वपामीति स्वाहा ।

अमल अखंडित सार, तंदुल चंद्र-समान शुभ ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

अक्षतॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्माय अक्षयपद-प्राप्तये अक्षतान् निर्वपामीति स्वाहा ।

फूल अनेक प्रकार, महकें ऊरध-लोक लों ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

पुष्पॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्माय कामबाण-विध्वंसनाय पुष्पं निर्वपामीति स्वाहा ।

नेवज विविध निहार, उत्तम षट्-रस संजुगत ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

नैवेद्यॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्माय क्षुधारोग-विनाशनाय नैवेद्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

बाति कपूर सुधार, दीपक-जोति सुहावनी ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

दीपॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्माय मोहांधकार-विनाशनाय दीपं निर्वपामीति स्वाहा ।

अगर धूप विस्तार, फैले सर्व सुगंधता ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

धूपॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्माय अष्टकर्म-दहनाय धूपं निर्वपामीति स्वाहा ।

फल की जाति अपार, घ्राण-नयन-मन-मोहने ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

फलॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्माय मोक्षफल-प्राप्तये फलं निर्वपामीति स्वाहा ।

आठों दरब संवार, ‘द्यानत’ अधिक उछाह सों ।भव-आताप निवार, दस-लक्षण पूजूं सदा ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमादि-दशलक्षणधर्माय अनर्घ्यपद-प्राप्तये अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

दस धर्म-अंग पूजा

सोरठा

पीड़ें दुष्ट अनेक, बाँध मार बहुविधि करें ।धरिये छिमा-विवेक, कोप न कीजे पीतमा ॥

चौपाई छन्द

उत्तम-छिमा गहो रे भाई, इहभव जस परभव सुखदाई ।गाली सुनि मन खेद न आनो, गुन को औगुन कहे अयानो ॥

गीता छन्द

कहि है अयानो वस्तु छीने, बाँध मार बहुविधि करे ।घर तें निकारे तन विदारे, बैर जो न तहाँ धरे ॥

तैं करम पूरब किये खोटे, सहे क्यों नहिं जीयरा ।अति क्रोध-अगनि बुझाय प्रानी, साम्य-जल ले सीयरा ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम क्षमाधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

मान महा विषरूप, करहि नीच-गति जगत् में ।कोमल-सुधा अनूप, सुख पावे प्रानी सदा ॥

उत्तम-मार्दव-गुन मन माना, मान करन को कौन ठिकाना ।बस्यो निगोद माहि तें आया, दमड़ी-रूकन भाग बिकाया ॥

रूंकन बिकाया भाग वशतें, देव इकइंद्री भया ।उत्तम मुआ चांडाल हूवा, भूप कीड़ों में गया ॥

जीतव्य जोवन धन गुमान, कहा करे जल-बुदबुदा ।करि विनय बहु-गुन बड़े जन की, ज्ञान का पावें उदा ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम मार्दवधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

कपट न कीजे कोय, चोरन के पुर ना बसें ।सरल-सुभावी होय, ताके घर बहु-संपदा ॥

उत्तम आर्जव-रीति बखानी, रंचक दगा बहुत दुःखदानी ।मन में हो सो वचन उचरिये, वचन होय सो तन सों करिये ॥

करिये सरल तिहुँ जोग अपने, देख निरमल आरसी ।मुख करे जैसा लखे तैसा, कपट-प्रीति अंगार-सी ॥

नहिं लहे लछमी अधिक छल करि, कर्म-बंध-विशेषता ।भय-त्यागि दूध बिलाव पीवे, आपदा नहिं देखता ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम आर्जवधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

कठिन-वचन मत बोल, पर-निंदा अरु झूठ तज ।साँच जवाहर खोल, सतवादी जग में सुखी ॥

उत्तम-सत्य-वरत पालीजे, पर-विश्वासघात नहिं कीजे ।साँचे-झूठे मानुष देखो, आपन-पूत स्वपास न पेखो ॥

पेखो तिहायत पु़रुष साँचे, को दरब सब दीजिए ।मुनिराज-श्रावक की प्रतिष्ठा, साँच-गुण लख लीजिये ॥

ऊँचे सिंहासन बैठि वसु-नृप, धरम का भूपति भया ।वच-झूठ-सेती नरक पहुँचा, सुरग में नारद गया ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम सत्यधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

धरि हिरदै संतोष, करहु तपस्या देह सों ।शौच सदा निरदोष, धरम बड़ो संसार में ॥

उत्तम शौच सर्व-जग जाना, लोभ ‘पाप को बाप’ बखाना ।आशा-पास महादुःखदानी, सुख पावे संतोषी प्रानी ॥

प्रानी सदा शुचि शील-जप-तप, ज्ञान-ध्यान प्रभाव तें ।नित गंग जमुन समुद्र न्हाये, अशुचि-दोष स्वभाव तें ॥

ऊपर अमल मल-भर्यो भीतर, कौन विधि घट शुचि कहे ।बहु देह मैली सुगुन-थैली, शौच-गुन साधु लहे ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम शौचधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

काय-छहों प्रतिपाल, पंचेन्द्री-मन वश करो ।संयम-रतन संभाल, विषय-चोर बहु फिरत हैं ॥

उत्तम संजम गहु मन मेरे, भव-भव के भाजें अघ तेरे ।सुरग-नरक-पशुगति में नाहीं, आलस-हरन करन सुख ठाहीं ॥

ठाहीं पृथी जल आग मारुत, रूख त्रस करुना धरो ।सपरसन रसना घ्रान नैना, कान मन सब वश करो ॥

जिस बिना नहिं जिनराज सीझे, तू रुल्यो जग-कीच में ।इक घरी मत विसरो करो नित, आव जम-मुख बीच में ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम संयमधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

तप चाहें सुरराय, करम-शिखर को वज्र है ।द्वादश विधि सुखदाय, क्यों न करे निज सकति सम ॥

उत्तम तप सब-माँहिं बखाना, करम-शैल को वज्र-समाना ।बस्यो अनादि-निगोद-मँझारा, भू-विकलत्रय-पशु-तन धारा ॥

धारा मनुष्-तन महा-दुर्लभ, सुकुल आयु निरोगता ।श्री जैनवानी तत्त्वज्ञानी, भई विषय-पयोगता ॥

अति महादुरलभ त्याग विषय, कषाय जो तप आदरें ।नर-भव अनूपम कनक-घर पर, मणिमयी-कलसा धरें ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम तपधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

दान चार परकार, चार संघ को दीजिए ।धन बिजुली उनहार, नर-भव लाहो लीजिए ॥

उत्तम त्याग कह्यो जग सारा, औषध शास्त्र अभय आहारा ।निहचै राग-द्वेष निरवारे, ज्ञाता दोनों दान संभारे ॥

दोनों संभारे कूपजल-सम, दरब घर में परिनया ।निज हाथ दीजे साथ लीजे, खाय-खोया बह गया ॥

धनि साधु शास्त्र अभय-दिवैया, त्याग राग-विरोध को ।बिन दान श्रावक-साधु दोनों, लहें नाहीं बोध को ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम त्यागधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

परिग्रह चौबीस भेद, त्याग करें मुनिराज जी ।तिसना भाव उछेद, घटती जान घटाइए ॥

उत्तम आकिंचन गुण जानो, परिग्रह-चिंता दुःख ही मानो ।फाँस तनक-सी तन में साले, चाह लंगोटी की दुःख भाले ॥

भाले न समता सुख कभी नर, बिना मुनि-मुद्रा धरे ।धनि नगन पर तन-नगन ठाढ़े, सुर-असुर पायनि परें ॥

घर-माँहिं तिसना जो घटावे, रुचि नहीं संसार-सों ।बहु-धन बुरा हू भला कहिये, लीन पर उपगार कों ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम आकिंचन्यधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

शील-बाड़ नौ राख, ब्रह्म-भाव अंतर लखो ।करि दोनों अभिलाख, करहु सफल नर-भव सदा ॥

उत्तम ब्रह्मचर्य मन आनो, माता-बहिन-सुता पहिचानो ।सहें बान- वरषा बहु सूरे, टिकें न नैन-बान लखि कूरे ॥

कूरे तिया के अशुचि तन में, काम-रोगी रति करें ।बहु मृतक सड़हिं मसान-माँहीं, काग ज्यों चोंचैं भरें ॥

संसार में विष-बेल नारी, तजि गये जोगीश्वरा ।‘द्यानत’ धरम दस पैंडि चढ़ि के, शिव-महल में पग धरा ॥

अर्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तम ब्रह्मचर्यधर्मांगाय अर्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

जयमाला

दोहा

दसलच्छन वंदूं सदा, मनवाँछित फलदाय ।कहूँ आरती भारती, हम पर होहु सहाय ।

वेसरी छन्द

उत्तम छिमा जहाँ मन होई, अंतर-बाहिर शत्रु न कोई ।उत्तम मार्दव विनय प्रकासे, नाना भेदज्ञान सब भासे ॥

उत्तम आर्जव कपट मिटावे, दुर्गति त्यागि सुगति उपजावे ।उत्तम सत्य वचन मुख बोले, सो प्रानी संसार न डोले ॥

उत्तम शौच लोभ-परिहारी, संतोषी गुण-रतन भंडारी ।उत्तम संयम पाले ज्ञाता, नर-भव सफल करे ले साता ॥

उत्तम तप निरवाँछित पाले, सो नर करम-शत्रु को टाले ।उत्तम त्याग करे जो कोई, भोगभूमि-सुर-शिवसुख होई ॥

उत्तम आकिंचन व्रत धारे, परम समाधि-दशा विस्तारे ।उत्तम ब्रह्मचर्य मन लावे, नर-सुर सहित मुकति-फल पावे ॥

दोहा

करे करम की निरजरा, भव-पींजरा विनाशि ।अजर-अमर पद को लहे, ‘द्यानत’ सुख की राशि ॥

पूर्णार्घ्यॐ ह्रीं श्री उत्तमक्षमा-मार्दव-आर्जव-सत्य-शौच-संयम-तप-त्याग-आकिञ्चन्यब्रह्मचर्येति दशलक्षणधर्माय जयमाला-पूर्णार्घ्यं निर्वपामीति स्वाहा ।

॥ जय जिनेन्द्र ॥

और देखें

  1. दशलक्षण पर्व की तिथियाँ2026: 22 – 31 जनवरी, 22 – 31 मार्च, 15 – 25 सितंबर